Хаӌан-да Чыланнығ хаста ікі харындас чуртаптырлар, Оксиннең Кӧксин теен кізілер. Улуғ харындазының, Оксиннің, олған-узах иб толдыра полтыр. Кӧксин, тізең, пала азырап полбаҷаң полтыр. Пала тӧрізе, пірее ниме полып, ӱреп ле парӌаң полтыр.
Ӱр бе, ас па чуртаан соонда Кӧксиннің ипчізі пазох тойлығ чӧрібістір. Ікі харындас чӧп сал турлар. Хайди наа тӧрир паланы хайраллап алӌаң тіп, чобаға тӱзіп чоохтас турлар. Ам чоохтас-чоохтас киліп, улуғ чонның чооғынаң ол паланы пірее ырах чирзер апарыбызарға чарат салдылар. Хаҷан паланың хараа чарыза, аны пас параанның пазы-тузынаң чабых ӧтіре тартып, ырах тайғазар апарып, азырап кӧрерге чӧптесчелер. Ам іди чӧптезіп, азынадох азых-тӱлӱк тимнеп турлар.
Ам айы-кӱні чидіп, пала тӧріп парғанда, паланың харағы чараандох, ікі харындас, прай тимненіп алып, пас параанның тузына киліп, чабых ӧтіре тартып алып, сӧргекке сӧргеп алып, аттарына алтанып, тайғазар чӧрібістілер.
Ӱр-ас парғаннар, чолда саат ла чохта, парар чир-суғларына чит килгеннер бе хайдағ. Пір улуғ нимес чул хазында постарына сини алачых идіп алдылар. Халын тайғада пу чағын кізі-ниме пілдірбинчеткен осхас. Ам ікі харындас, паланы азырап, мында чуртабыстылар. Пірсі алачыхта паланаң халза, ікінӌізі аңнап-хустап парча, анаң пірсі халза, тігізі аңнап-хустап чӧредір. Ол оңдайнаң ікі харындас час паланы ӱс часха читіре азырадылар.
Ол оолах ӱс часха читкенде, оох-теек нымысха сыдабысхан, чулзар суға алай ба тайға аразынзар узахтап пар килче. Хай-пірее кӱннерде, хаӌан тігілер ікӧлең аңнап-хустап парыбыссалар, пу оолах чіӌең ниме тимнеп пастабысхан.
Пірсінде, кӱскӱ тузына сабыл парғанда, ікі харындас пазох аңнап-хустап парыбыстылар. Іди ӱр-ас чӧріп, аңнап-хустап алып, иирде алачыхсар чул хасти айланып одырзалар, ол чулны хастада ікі аран-чуланың ізі чадыр. Наа ла чаған час харда хара чирі сығара пас парыбыстырлар. Ол ікі аран-чуланың істері оларның алачығынзар парыбысхан осхастар. Хорыға тӱстілер пулар.
Алачыхтарына чидіп, кӧрзелер, о-о худай! Азырап чӧрген ӱс частығ оолағастары чоғыл. Паяғы аран-чулаларның істері, тізең, аннаңарох чул чохтап парыбыстырлар. Хайди поларын пілбин, ікі харындас, ол істерге кіріп, оларның соонаң чӧрібістірлер. Палаларын олар ла ал парыбысты тіп ачырған турлар. Илееде істес парғаннарында, тигір тӧзінең халын пулут сых киліп, чалбахтап хар чаап, паяғы істерні тундыр парыбысты. Ікі харындас, аннаңар істес полбин, ылғазып ала, алачыхтарынзар нандыра айлан турлар.
А сын кирек андағ полған. Ікі харындастың алачыхтары хыринӌа хан позырах аттығ паза хара пора аттығ ікі матыр парчатхан полтырлар. Алачыхты кӧр салып, кіре хонғаннар. Кӧрзелер, оолах ла чалғызаан. Анӌада хорых парған оолахты холға хапханнар, аттарына одыртып чӧрібіскеннер.
Оолағас оңарыл турза, кӧріп сынап париза, пу ікі матыр, халын тайға арали парып, суғ-чулатты кӧп кизіпчелер. Пу табаннар, хонар чирде хонып алып, тӱнир чирде тӱнеп алып, аннаңарох парчалар. Анаң улуғ нимес ачых чирге сыхтылар. Аннанар пазох хатап халын тайғаа кірчелер. Іди ӱр-ас парабас, халын тайғаны иртіп парып, ағас чох ачых чирге сыхтылар. Пу оолағас аннаңар кӧріп-сынап париза, мыннаң илееде ырах, чылбыраң чазы чирде аал кӧрінче осхас. Пу ікі матыр ол аалзар орта тут париған осхастар. Пара-пара парғанда, кӧрзе, аалның пазында улуғ ах иб турча ба хайдағ. Ікі матыр аал арали ол ибзер кӧні тут парирлар. Паяғы ибге тӱзіре киліи, ат палғаӌаң теекке палғап, оолахты хадох алып, ах ӧргее кіріп, изен пирчелер. Анаң от хазында одыр салдылар. Оолағас, кічіг кізі, хорығып, изен-минді дее пирбеді. Кірбинең, ізік кистінде тапсабин турыбысхан. Оолағас іди кӧр турза, от пазында пазы хазар парған, харағы пӱлес апсах одырча, аның хыринда ідок пазы хырал парған, харағы пӱлес иней кізі одырча. Хара пазы харалған, харағы пӱлес апсах кізі пулардаң сурағлап пастады:
— Хайдағ чурттығ чонзар? Ырах па, чағын ма чӧрдіңер, хайдар піди парирзар?
— Я, піс Моол ханның чоныбыс, пеер Хоорай тайғаларынзар аңнап килгебіс. Ам аннаң айланчабыс. (Хоорай — хаҷан-да хакас чонының хай пірее ада-сӧӧктерін паза олар чуртаан чирні іди адаҷаң полтырлар — ред.)
Іди чоохтазып одырып, апсах кізі сағба алып тапсапча:
— Алай, сірернің паза арғызыңар парох па? Ізік хыринзар ниме сағбаланча полӌаң?
— Я, я, ағаң, улуғ нимес арғыс пар. Хоорай чирінде халын тайға аразында пала таап алып, чирібіссер пала идерге апарчабыс.
— О, палам, ноға анда ізік хыринда турчазың? Пеер иртсіне. Ізік хыринда турбаӌаң, — тапсапча апсах. Аннаңар апсах пу оолағасты садызып пастады.
— Че сірер, палаларым, пу паланы мағаа пирібізіңер. Пістің чазыбыс улуғ пол парды, палабыс чоғыл. Хаӌан пірее пістің, апсах-инейнің, пазыбыс хыйыннап парза, чуртыбыс тутчаң кізі кирегӧк полар. Сірер, чиит чон, пала таап алғайзар за, — тіпчедір иней-апсах.
Аны истіп, ікі матыр чағын даа итпинчелер.
— Чох, чох! Анӌа ырахтын ағылып, садарға чарир ба за. Піске дее пала кирегӧк, піс тее кирібізӧк.
Апсах-иней, пулардаң азырылбин, ол оолағасты сур турлар.
Оларның сурынчатханына полбин, ікі матыр удур-тӧдір туюххан сасхлазып, чӧптезіп алдылар: «Че садыбызаң даа, пу-ларның малының хап-чарымын алып алаң. Ол пістің анибыс полар».
— Че, — тісчелер, — сірерні дее хайди идер зе, сынап сірер хадарған малыңарның хап-чарымын пирер ползаңар, артызарбыс оолағасты.
— Э, палаларым, хадарған малымның хап-чарымының чарымын пирербіс. Аны даа алзаңар, пір улуғ пайның малынаң кӧбӧк полар. Ол даа чидер, палаларым.
Ікі матыр постарының аразында чӧптесчелер: «Тайғадаң ағылған паланы пуларның малының хап-чарымының чарымына ноға пирбеӌең?»
Ол пааға килізіп, оолағасты мында тастап, апсах-инейнің хадарған малының хап-чарымының чарымын алып, постарының чир-сууна талаза, алған малларын сӱрініп, хатхы-кӱлкінең чӧрібіскеннер.
Ам мында ӱр-ас чуртап парғанда, ай пазы алты алызып иртедір, чыл пазы читі чылызып иртедір. Паяғы апсах-инейнің оолаа читі часха чидедір анӌада. Читі часха чидебес, пу оолах хадарған малның ээзі, халых чонның ханы полыбысхан. Оолағас хадарған малның санын аларға, халых чонының пӧгінін аларға тирініп, харах пӱлес пабазынаң іӌезіне тооғлада симірген тоғыс частығ сілекені соғып, пір хула атха алтанып, арғалар азыра чӧрібісті.
Апсах-инейнің кӧӧленістіг оолғы хадарған малның санын аларға, халых чонның пӧгінін аларға парыбысханда, апсах-иней, постарына паза иирде килер оолғына чіӌең ниме тімнеп, тас хазаннарын отха тік салдылар. Апсағас от хазында, хазың сіске хази сазып, хара паар сістеп одырғаінда, ізікті тартыіп, ікі кізі кір килді. Олар апсахха айланып сурағлааннар.
— Оолғың пар ба, апсах кізі? Апха пас чӧрбіс. (Апха— санға алғаны — ред).
— Ӧскен оолғым чоғыл. Оолғым кічіг… Тыығалах таа,— тапсапча апсах кізі.
— Нинӌелігдір?
— Читіліг ле.
— Піс читі частаң сығара апха пасчабыс. Ады кемдір?
Ам апсах оолағының адын сӧлебізерге итсе, ады чоғыл. Одырып-одырып, хорыға тарта, апсах, паар сістепчеткеннеңер кӧр сағынып алып, піди тіпче:
— Хара Паар ады.
Матырлар ідӧк пас салғаннар.
— Че, апсах кізі, піс сағаа чарым айға молӌағ пирчебіс. Оолғың ол молӌаға прай тимде ползын. Чарым ай пазынаң апарарға килербіс. Хоорай чонынаң чаалазарға парарбыс. Іди тіп, хан позырах аттығ паза хара пора аттығ матырлар постарының чиріне — Моол ханның чиріне талаза чӧрібістілер.
Иир тус полғанда, читі частығ оолах ибіне айлан килді. Ибге кіріп, іӌе-пабазынаң азыранып одырғаннарында, апсах-иней тӱрче полып ылғаза тӱзе халӌыхтар. Оолах, оларны кӧріп, чапсып сурағлапча:
— Ноо ниме пол парды, ылғас турзар?
— Я, — тісчелер, — Моол ханның ікі матыры килген. Хоорай чонынаң чаалазарға сині апха пас пардылар. Синің адың чохта, Хара Паар тіп адап пастыр салғам. Мында даа сині, палам, кізі чіли чӧргістірбестер ноо. Позың чирін табарчыхсың ма, алай андар парарзың ма? — сурчалар апсах-иней.
— Я, ноға таппаӌаң, табам, — нандырды Хара Паар.